جنتي انسان

خدای جل جلاله وملايکو ته وفرمايل چي پر ځمکه انسان خپل خليفه ټاکم٠

ملايکو وويل: ايا داسي يو څوک خپل خليفه ټاکې چي وينه به تويوي او فساد به کوي؟

خدای جل جلاله وفرمايل: په هغه څه چي زه پوهېږم تاسي نه پوهېږئ٠

انسانان و نړی ته راغلل، خدای جل جلاله ورته د اشرف المخلوقات خطاب وکړ، په انساني کرامت يي ونازول او د عقل په نعمت يي له چارپای سره توپير کړل٠

هو! يوه انسان ډېر څه وکړل، ټول ښه عملونه يي ترسره کړل اوډيرې ښيګڼې او نېکمرغۍ يي په برخه سوې٠

د مور او پلار په خدمت کښي کښته پورته سو، مور او پلار يي دوعا وکړه، نه يي د چا زړه ازار کړ، نه يي د چا ازار واخيست اونه ښېرا، خو دئ لا هم نه پوهيږي چي پای به يي کوم ځای وي٠

يوه بل د اشرف المخلوقات په ډله کښي شامل انسان هم ډېر څه وکړل، دی هم کرار کښېنناست، له راتګه سره سم يي و خنجر ته لاس ور اوږد کړ، راوايي خيست، شاوخوا يي ټول وګړي په وينو لتاړ کړل، پرمختګ يي وکړ، ټوپک يي جوړ کړ، د ټوپک له خولې وتلې مرمۍ يي د ورور په سينه کښي سړې کړې او د وينو چينې يي ترې راوخوټولې، بل انسان يي ازار کړ، غاړه يي ورسوری کړه او په تار يي راوزړاوو، په ملامت او سلامت پسي يي سر و نه ګرځاوو، کورونه او ولسونه يي د غم پر کلي مېشته کړل او د ډېرو ښېرا يي په نصيب سوه، خو دی له ها بل انسانه ډېر بختور دی ځکه چي له اوسه لا پوهيږي چي جنتي دی؟؟؟

دا شمع، دالمبې، دا پتنګان سره جوړيږي٠

بش د کومي بلی وحی په انتظار؟؟؟!!!

بېړني حالات او پاکستان!

ژباړونکی: نسيم پسرلی

سکندر خپل يو دوست ته خپل راز ووايه او تاکيد يې هم ورته وکړ چې افشا يې نه کړي، اتفاقا دوست يې راز افشا کړ٠ سکندر د خپل استاد ارسطو څه مشوره وغوښته چې د دوست لپاره يې يوه سزا وړانديز کړي، ارسطو وويل: که د راز ښکاره کول جرم وي نو لومړی خپل ځانته سزا وټاکه٠ سکندر لاځوابه سو٠

کله چې سقراط ته د زهرو پياله ورکړی سوه نو د هغه زده کوونکي په چيغو چيغو ژړل سقراط ترې پوښتنه وکړه: ولې ژاړې؟ هغه وويل په دې خاطر چې ته بېګناه وژل کېږې٠ سقراط وويل: اې کمبخته! ته غواړې چې زه په ګناه ووژل سم٠

د ميرزا غالب او مولانا غلام امام شهيد تر منځ ډېره ظريفانه شوخي کېده٠ يوه ورځ ميرزا غالب په ډېر ظريفانه ډول له امام شهيد نه وپوښتل: ښاغليه! ووايه چې له څه وخت څه شهيد سوی يې؟ مولانا غلام امام شهيدځواب ورکړ: کله چې کافر غالب سول٠

شپږ کاله وړاندې، امریکا او نړیوال متحدین یې په نیویارک کې د سوداګرۍ پر نړیوال مرکز د برید پړه په افغانستان کې میشت د القاعدې ډلې په مشر اسامه بن لادن واچوله او په همدې دلیل یې ځواکونه د افغان په کور کښیناستل.
دا برید ولې او څرنګه ترسره شو، بله موضوع ده، خو تر اوږدې جنګ جګړې وروسته یې ډیر افغانان په دې هیله کښینول، چې دا خلک خو به نور نو په افغانستان کې سوله او امنیت ټینګوي اودولت به جوړوي.

که په حقیقت سترګې پټې نشي، نو په تیرو شپږو کلونو کې افغانستان ځینې لاسته راوړنې درلودلې، خو هغه څه چې تمه یې کیدله ونه شول، نړیوالې ټولنې او افغان دولت ونشو کړای چې د خلکو زړونه تر لاسه کړي. او دا د دوی لپاره یو چانس وو، چې ښایي که حالت همداسې روان و اوسي، له لاسه یې ورکړي.
په لاندینیو څو کرښو کې مې هڅه کړې چې په تیرو شپږو کلونو کې په افغانستان کې شوي پرمختګونه تر خپلې وسې وڅیړم.

ایا په ملیاردونو ډالرو مرستې په ځای ولګیدې:
په تیرو شپږو کلونو کې د چارواکو په وینا له ۱۲ ملیارډو امریکایي ډالرو نه ډیرې مرستې له افغانستان سره شوي دي.

خو پوښتنه دلته ده، چې ایا په افغانستان کې شوې بیارغونه، ددې مرستو په تناسب کافي ده. په دې کې هیڅ شک نشته چې په افغانستان کې بیارغونه وشوه، په ځینو برخو کې اوس افغانستان ډیر پرمخ تللی دی، خو دومره ونه شوه چې د عادي افغانانو په ژوند کې یې بدلون راوستلی وي، په داسې حال کې چې که چیرې دغه مرستې په زړه سوي سره مصرف شوې وای، ښایي دغه بدلون راغلی وو.
خو دا بدلون ولې رانه غی؟!
په دې کې که څه هم ځینې لویدیزې او کورنۍ رسنۍ تر ډیره افغان دولت پړ بولي، خو اصلاً ددې مرستو ډیره برخه د نړیوالې ټولنې له خوا مصرف شوې ده، نو باید تر ډیره یې هغوی په وړاندې مسئول وګڼل شي.
د نړیوالې ټولنې له خوا ددې مرستو مصرف څه داسې ترسره شو، چې له افغان ملت سره له همدردۍ ډیر دې ټولنې والا د خپلو جیبونو او په افغانستان کې د خصوصي سکتور پیاوړتیا ته پکې کار وویست.
نړیوالو موسسو ددې مرستو یوه برخه د خپلو کارکوونکو په ډبلو معاشونو او نورو امتیازاتو ولګولې او همداراز د پام وړ برخه یې په افغانستان کې د خصوصي سکتور په پیاوړي کولو ولګولې، هغه داسې چې، د یوې پروژې لپاره د ډونر له لاسه وتلې پیسې تر هغې چې نیغ په نیغه پر پروژې تطبیق کیدلې، د څو کورنیو او بهرنیو شرکتونو سره به لاس په لاس کیدلې، هر یوه شرکت ترینه خپله بې سارې ګټه اخیستله او په پای کې پاتې پیسې د پروژې په تطبیق لګیدلې، دا پروسه اوس هم روانه ده او همدا لامل دی، چې دلته یوه وړه پروژه هم په ملیونونو ډالرو تمامیږي.
ددې پروسې یو هدف دادی، چې له یوه لوري د هغو پیسو یوه برخه چې له افغانستان سره یې مرسته کړې ده، بیرته د همدې قراردادي شرکتونو له لارې مرستندویه هیوادونو ته ولاړې شي او له بله پلوه په افغانستان کې د همدې ملیارډونو ډالرو په مرسته خصوصي سکتور پیاوړی شي او یوه طبقاتي ټولنه رامنځ ته شي.
همدا علت دی، چې شپږ کاله وروسته په افغانستان کې د سړي سر عاید لوړیږي، خو غربت او نیستي هومره له منځه نه ځي او دلته له اقتصادي پلوه د یوې واکمنې طبقې د رامنځ ته کیدو نښې رابرسیره کیږي.
ازاد بازار که انحصاري باراز:
په همدې توګه داخلي اقتصادي سرچینې د دولت له واکه ووتلې او نوي رامنځ ته شوي خصوصي سکتور ته ورکړل شوې.
دا خبره سمه ده، چې د اساسی قانون له مخې افغانستان د ازاد بازار سیستم منلی دی، خو ازاد بازار ته د ورننوتلو دغه پروسه تر ډیره ډراماتیکه او په غیر طبعي ډول وه.
هغه داچې له یوې خوا د ازاد بازار لپاره په ټولیزه توګه شرایط عیار نه و، ددې بازار د تنظیم لپاره قوانین موجود نه وو او اوس هم نه دي، او له بلې خوا زموږ خصوصي سکتور دومره نه وو پیاوړی چې وکولای شي، هم د خلکو اړتیاوو ته ځواب ووایي او هم په خپل منځ کې د سیالۍ له مخې توازن وساتي.
همدا لامل دی چې په تیرو څو کلونو کې دغه بازار تر ډیره بریده انحصاري بڼه خپله کړې ده، چې د ملت د سردردۍ لامل شوی دی. همدا دمګړۍ د خلکو د اړتیا وړ لومړني مواد ( تیل، ګاز، خوراکي مواد) د ګوتو په شمار د څو شرکتونو او سوداګرو په انحصار کې دي.
او دې سوداګرو هم پر ملت دومره بې رحمي راخیستې ده، چې اوس ملت تر نا امنۍ ډیر له ګرانۍ نه سر ټکوي.
په دې وروستیو دوو میاشتو کې د یادو شویو توکو بیې په ډراماتیکه توګه لوړې شوې، ګاز له ۳۵ افغانۍ نه ۷۰ ته وختل، یو لیټر پطرول له ۳۴ نه ۵۰ ته وختل، په همدې توګه، خپله د سوداګرۍ وزیر محمد امین فرهنګ وینا ده، د ځینو خوراکي توکو بیې له سل فیصدو نه هم ډیرې لوړې شوي دي.
تر ټولو جالبه دا چې، دولت هم ددې حالت په وړاندې د ازاد بازار بابولالې غږوي. ما څو ځله د یوه ژورنالیست په توګه ددې دومره ګرانۍ په اړه له لوړ پوړیو چارواکو څخه پوښتنه کړې ده، هغوی بس همدا ځواب وایی: اوس خو ازاد بازار دی، دولت مداخله نشي کولای.
له دې جالبه خو داده، چې دولت هغه ټول وسایل له منځه وړي دي، چې په واسطه یې وکولای شي، په بازار کې مداخله وکړي او ټیکاوو رامنځ ته کړي.
د ارزاقو لوی ریاست یې له منځه وړی دی، په ښارواليو کې یې د بیې د کنترول ریاست له منځه وړی دی.

د واکمنې طبقې څرک لګیدلی دی:

په تیرو شپږو کلونو کې پورتنیو عواملو په افغانستان کې د یوې طبقاتي ټولنې رامنځ ته کیدو ته لاره هواره کړه او اوس دارنګه ټولنې خپل شکل نیولی دی. بد مرغي دلته ده، چې افغانستان غوندې وروسته پاتې هیوادونو کې د سرمایه دارۍ سیستم د لویدیز په شان درې طبقه یي ټولنه نه رامنځ ته کوي، بلکې دلته د اقتصادي سرچینو محدودیت او ځینې بهرني عوامل یو ډول دوه طبقه يي ټولنه رامنځ ته کوي، یانې یوازې واکمنه او محکومه طبقه او دا حالت خپله یو ډول ټولنیز ناورین بلل کیږي.

د افغانستان پلازمینې کابل ته که ځیر شئ، نو د همدارنګې ټولنې څرک پکې لګي. ډیرې داسې سیمې به ووینئ، چې د خټینو او غربت څپلو کورونو له منځه به یوه لوړه ماڼۍ راپورته شوې وي، چې په کتو دې ورته خولۍ ځمکې ته پریوزي، هغه چې وايي، لکه په وران کلي کې باغ د ګلو وینه.

پخواني قاتلان، دیموکراتې جامې په تن سرمایې راټولوي:

له بده مرغه، تیرو درې لسیزو لوبو له ځینو نه ډیر تکړه لوبغاړي جوړ کړل، دوی ملت ته په فریب ورکولو کې پوره مهارت تر لاسه کړ، د ځان بدلولو او را بدلولو چلونه یې زده کړل، هر ډهول ته یې نڅا زده کړه، افغانستان ته د دیموکراسۍ د زیري په رارسیدو، دوی خپلې پلنګي دریشۍ په نیک ټايي دارو دریشیو بدلې کړې او د لویدیزوالو غیږو ته یې ځانونه ور واچول.
لویدیزوالو هم د رحم لاس پرې راکش کړ او له خپلو راوستلو دیموکراتانو سره یې یو ځای په هیواد کې په یو نه یو ډول په دولتي او غیر دولتي سرچینو واکمن کړل او له اقتصادي او سیاسي پلوه یې سپورټ کړل.

اوس به نو دوی ولې د دیموکراسۍ سندرې نه وايي، دیموکراسي خو له ( اب) او (نمک) نه (شراب) او (پیتزا) ته راورسول.

د افغانستان په واکمنۍ او نظام کې د لویدیزوالو په مرسته د دوی تیرې شپږ کلنې واکمنۍ، په افغانستان د دوی تلپاتې واکمنۍ ته لاره هواره کړې ده.

هغه واکمنه طبقه چې مخکې مو ترینه یادونه وګړه، تر ډيره حده له هماغو کسانو نه تشکیله شوې ده، چې پخوا یې د ټوپک په شپیلۍ پر افغانانو د واکمنۍ هڅه کوله او اوس یې د غبن په کولو سره د ملت سرمایه د خپلې شخصي سرمایې په نوم ازاد بازار ته را باسلې ده او ټول بازار پرې څرخوي.
دوی اوس نو په دولت کې د څوکۍ غم هم دومره نه لري، ځکه چې راټوله کړې سرمایه یې اوس یوه پټه واکمني رامنځ ته کړې ده. یوه نا مريي واکمني، هماغه د سرمایه داري نظام واکمني، چې په لودیدیز کې یې خلک په چیغو کړي دي، خو اواز یې څوک نشي اوریدلای.

دولت څومره ملي شو:
په تیرو شپږو کلونو کې د دولت جوړولو لپاره ډیرې هڅې شوي دي، ملي اردو او ملي پولیس رامنځ ته شوي دي، اداري اصلاحات تر یوه بریده پرمخ وړل شوي دي، د دولت ځینې ادارې په مډرنو وسایلو او نوې ټیکنالوژۍ سنبال شوي دي، دا د دولت په برخه کې مثبت لوري ته روانې پروسې دي، چې پوره بریالیتوب یې ښایي کلونه کلونه وخت ونیسي. خو د دولت د ملي توب په لور، چې څومره اقدامات شوي دي، هغه پوره نه دي، له ورایه ښکاري چې نن هم د دولت ملي رنګ کمزوری دی. د بن په غونډه کې د قدرت نا عادلانه ویش په افغانستان کې دنوي دولت او پروسې کوږ بنسټ کیښود. له بده مرغه دغه تیروتنه په تیرو څو کلونو کې په بیا بیا تکرار هم شوه.
دې تیروتنوپه دولت او نظام کې د یوه لوري ریښې دومره ژورې وغځولې، چې اوس ځینې نورې ډلې، کسان او خلک ځانونه په هیواد او دولت کې مصئون نه بولي.
وروسته له ډیرو ریفورمونو چې دولت او نړیوالې ټولنې یې ادعاوې کړي دي، نن هم د یوې ټلوالې قوماندان چې په دولت کې هیڅ دنده هم نه لري، کولای شي د هیواد لوی څارنوال د ښار په منځ کې د خلکو په وړاندې په سوکانو او لغتو وډبوي او دولت یې لږ تر لږه د نیولو جريت هم ونشی کړای.

امنیت په څه حالت کې قرار لري:
امنیت اوس یوه داسې مسئله جوړه شوې ده، چې په افغانستان کې ښکیل اکثره لوري یې په دې قانع کړي دي، چې باید په وړاندې یې پالیسۍ له سره ونیول شي. طالبانو یو ځلې بیا په ځینو هغو سیمو خپله واکمني ټینګه کړې ده، چې پخوا ترینه راپورته شوي وو، په ولسي جرګه کې د هلمند استازي وایی چې دغه ولایت اوس ۸۰ فیصده د طالبانو په لاس کې ده. دغه حالت د هلمند په نورو ګاونډیو ولایتونو هم حاکم دی او د ناامنۍ لمن د کابل تر دروازو را رسیدلې ده.
تیره میاشت په کابل کې د ملګرو ملتونو ادارې یو راپور خپور کړ چې په هغې کې ویل شوي و: افغانستان د ۲۰۰۱ کال راپه دیخوا چې امریکایی ځواکونو پرې برید کړی دی، خپل تر ټولو خونړی کال تیروي.
دا راپور چې په افغانستان کې د ملګروملتونو د دفتر د امنیت د څانګې له خوا تیار شوی و، وا يي چې سږ کال په تاوتریخوالي کې ۲۵ فیصده ډیروالی راغلی دی.
د راپور له مخې د سږ کال په لومړۍ نیمایی کې هر ه میاشت د تاوتریخوالي ۵۲۵ پیښې شوي دي، په داسې حال کې چې دا شمیره په ۲۰۰۶ کال په منځنۍ توګه ۴۲۵ وه.
په دې پیښو کې د طالبانو او نورو مخالفو وسلوالو ډلو له خوا بریدونه، بمي چاودنې، برمته نیونې او په همدې ډول د تاوتریخوالي یو شمیر نورې بیلابیلې پیښې راځي.
د راپور له مخې طالبانو او د دولت نورو مخالفو ډلو سږ کال خپل جنګي تکتیکونه بدل کړي دي، هغه داسې چې پر امریکایانو، سوله ساتو ځواکونو او افغان ځواکونو د غلچکي بریدونو په پر تله یې ځانمرګي بریدونه، برمته نیونې او بمي چاودنې زیاتې کړي دي . دا هغه تکتیکونه دي، چې په عراق کې یې القاعده کاروي.

څومره پرمختګ وشو:
په ډاګه ده، چې نن افغانستان په ځینو برخو کې په هغه ځای نه دی ولاړ چې پخوا و، که شپږ کاله مخکې په ښوونځیو کې زموږ د زده کوونکو شمیر له څو لکو پورته نه وو، نن له ۵ ملیونو نه ډیر ماشومان ښوونځيو ته ځي، د روغتیا د چارواکو په خبره نن زموږ اتیا فیصده خلک له لومړنیو طبي خدماتو نه برخمن دي. د ترانسپورټ په برخه کې د پام وړ پرمختګ رامنځ ته شوی دی.
سربیره پر دې زمو خلک وروسته له اوږدې خپلمنځي جګړو د نوې نړۍ له ځینو ارزښتونو نه خبر شول، دوی ټاکنې ولیدلې، د بیان له ازادۍ نه خبر شول، دوی تر یوه بریده پوه شول، چې څرنګه کولای شي، د نورې نړۍ په شان د یو بل په وړاندې له زغم نه کار واخلي او له ټولو توپیرونو سره په یوه محور راوڅرخي.

خلک څه غواړي:
د افغانستان د مسئلې پیچیده ګي افغانان ګنکس کړي دي، دوی نه پوهیږي، چې دلته څه روان دي، او څه به وشي، کوم لوری وستايي او کوم وغندي. خو بیا هم لږ تر لږه ټول دې ته لیواله دي، چې نور نو په هر ترتیب چې کیږي، باید په افغانستان کې تاوتریخوالي او جګړې ته د پای ټکی کیښودل شي.
خو دا تاوتریخوالی څرنګه پای ته رسیدلای شي، ایا د افغان دولت او نړیوالې ټولنې له خوا په افغانستان کې دسولې او امن د راوستلو لپاره اوسنۍ هڅې کارنده دي؟
ددې پوښتنې ځواب اوس ډیر روښانه شوی دی، د امریکا له برید نه شپږ کاله وروسته اوس په افغانستان کې حالت څه داسې شوی دی، چې نور نو باید هم نړیواله ټولنه او هم افغان دولت په خپلو پالیسیو له سره غور وکړي.

په افغانستان کې د روان کړکیچ د له منځه وړلو لپاره باید له سره طرحه وړاندې شي، داسې طرحه چې د بن له طرحې سره توپیر ولري، هر اړخیزه وي، له مخالفو وسلوالو سره باید د زړه له کومي خبرو اترو ته چمتوالی وښودل شي.
د روغې جوړې لپاره د دولت او مخالفو وسلوالو ډلو ترمنځ دې وروستیو دریځونو وښودله چې لږ تر لږه دواړه ډلې اوس مذاکراتو ته زړه ښه کوي. خو مذاکرات هم شرایط غواړي، دمګړۍ د دولت او مخالفو وسلوالو ترمنځ د قدرت توازن موجود دی، دولت او له پوځی پلوه په افغانستان کې میشت هیوادونه په دې پوه شوي دي، چې یاره نور نو په زور کلي نه کیږي او د مخالفو وسلوالو سر هم ښایی په دې خلاص شوی وي، چې جګړه د افغانستان د مسئلې د حل لار نشي کیدای.
په دې حالت کې د تفاهم چانس ډیر کیدای شي، خو چې کله خبره شواړه شي، او یو لوری په لړزه شي، نو ښايي بل لوری ددې په ځای چې خبرو ته ورسره کښینې، د هغه ختمول په خپله ګټه وبولي.

وعده

نسيم پسرلی

 ۰۷۷۲۱۵۲۰۷۲

Pasarlai_naseem@yahoo.com

هره وعده دې په وعده باندې پښيمانه راځي

دا څو کلونه د غم زيري له اسمانه راځي

پرون دې ښه وو که هر څه وو نن دې څه پاته دي

را ته راښايه که په سترګو کې اوبه پاته دي

ډېر پيغورونه د پرديو لا په زړه پاته دي

هره خبره د پردو دلته خندانه راځي

دا څو کلونه د غم زيري له اسمانه راځي

زه مې غزني زه مې هلمند که مې کابل وژاړم

که کندهار که مې کنړ که مې زابل وژاړم

او که مې دا په وينو سور او که مې ا بل وژاړم

له کلو سره وينه مو سپينه سوه ارزانه راځي

دا څو کلونه د غم زيري له اسمانه راځي

که مو نيکونو د همدغې خاوری پت ساتلی

دغه تاريخ هم هر تاريخ دی حقيقت ساتلی

چې ترېنه پاتو يې هم شان دی ښه اوچت ساتلی

اوس ګونګوسې له دې ځوانانو بې ايمانه راځي

دا څو کلونه د غم زيري له اسمانه راځي

توره مو تيکي ته ورپاته سوه لا نوره به وي

راځي قاصده چې بل غم، نو له کوم لوره به وي

ځواب څه دی، توره بېغمه په زنګ توره به وي

له بله نه ده هر پرهر مو له خپله ځانه راځي

دا څو کلونه د غم زيري له اسمانه راځي

چې له وطنه مارغان تللي مارغان بيرته راسي

هغه په ورکو لارو تللۍ کاروان بېرته راسي

او دومره خپل سو چې تر منځ مو افغان بيرته راسي

اوښکې د شکر په هغې ورځ تر ګرېوانه راځي

دا څو کلونه د غم زيري له اسمانه راځي

راځئ چې لاس د ورورۍ ورکو حبيبان سو سره

هم په يوې ليلا مجنون سو لېونيان سو سره

راځئ چې ټوله مسيحا او لېونيان سو سره

سختې خبرې د نسيم خولې ته اسانه راځي

دا څو کلونه د غم زيري له اسمانه راځي

دپښتون غرور

   انجينر احمد جاويد حامد سليمانخېل

بی وفـــــــــانــــه یــــــم جـــانــاـنه غــــــــرورونـــــه راســــــره دی

نـــــوهــــــــیرمی کـــــله تــــه یی ســـــــتاخـــــیالونه راســــره دی

شـــــــــاهـــــین پــــه خــــپله مــــــینه هــــمـــیــــشه کوتـری وژنی

لــــــویــد لــی یـــم اســــمــانــه وزرونـــه ر ا ســـــــــــــــره دی

لــــونـــی نــــیـــم جـــانــــانـــه ! چــی خــپل بـــچی په کاڼـو ولم

چی دا لا څه کوي٠

بوش د بيزوګانو پېرې کوي؟؟!

چي بېړني حالات به پاکستان پر کوم لوري بوځي؟

لنډ راپور

پرون د چهارشنبې په ورځ د کابل پوهنتون د اقتصاد په اديتوريم کښي د

 (ژبوله منځه تګ او دمخنيوي لاری چاري) په موضوعيوه غونډه تر سره

 سوه٠
دغه غونډه چي دبرتانيی دسفارت له خوا ترتيب سوې وه مېرمن ريچارډ

 هين دامريکا دشيکاګو پوهنتون د بهرنيو ژبی پروفيسرې غونډې ته وينا

 وکړه٠
نوموړې په نړی او افغانستان کي دژبو د له منځه تګ په اړه تفصيلي

 خبرې وکړې او و يی ويل چي په افغانستان کي پشه يي ژبه د له

منځه تګ په حال کي ده چي مخه يي بايد ونيول سي٠

 وږغېده، او د محصلينو پوښتنې يي جواب کړې٠

غزل

پروفیسر امير محمد شينډنډى

مينه مى په مينه باندى پوه نه ده نادانه ده
د عشق په فلسفه كى هسى خوشى سرګردانه ده
د ناز په خوب ويده ده خو په خوب كى كرشمى كوي
جهان كه سره لمبه سي دا پخپله لار روانه ده
ښكلا لري، ځواني لري، غرور لري،ادا لري
په مينه راته ګوري خو په زړه كى پرېشانه ده
د ښكلو په بازار كى سوداګره ده د سترګو
حوره ده، پري ده، پاس راغلې له اسمانه ده
غمزه كړي، اشارت كړي چى راځه څنګ كى مى كښېنه
كه لږ څه ورنږدى سم بيا هغه ساعت پښېمانه ده
په ناز په نخرو ګوري خو باڼو باندى ويشتل كوي
د زړونو ښكاري ده پرهارو ته يى خندانه ده
ګوره شينډنډيه ته د ښكلو نه وفا غواړې
ښكلي بى وفا دي دا ثابته له زمانه ده.

د سولې دوستان سوله ويشي؟؟؟!!!

لیکنه: احمد زبیر ژمن- کابل

د یویشتمې پیړۍ له پیل سره د افغانستان په تاریخ کې یو نوی باب پرانستل شو، دغه باب څرنګه پیل او څه به له ځانه سره لري یو بیل بحث دی، چې دلته پرې خبرې کول ښایی موږ په بله بوځي، خو دغه نوي باب په افغانستان کې ځینو ته ډیر څه ورکړل او د ځینو یې ډیر څه لوټ کړل او لوټوي يې.

پښتانه د تیر په شان ددغه نوي باب ( انقلاب) اصلي سرښندونکي دي، چې لاهم پکې خپلې مادي او معنوي شتمنۍ بایلي. نه غواړم چې دغه فریاد نور هم پسې اوږد کړم، ځکه چې له فریاد نه څه نه جوړیږي، موږ اړ یو چې خپلې اوښکې پاکې کړو او د خپلې معنوي او مادي شتمنۍ څخه د دفاع لپاره مټې راونغاړو.

وایی چې ددغه نوي پېر په تیرو شپږو کلونو کې افغانستان په ځینو برخو کې د پام وړ پرمختګ کړی دی، خو دغه پرمختګ زما په اند په ځینو برخو کې تر ډیره بریده، د بیلابیلو لاملونو له مخې نا انډوله ترسره شوی دی او ترسره کیږي، چې افغانستان ته په یوه اړخ د فلج ناروغ بڼه ورکوي. ددغې هرې برخې څیړل یوه بیله موضوع جوړوي، ځکه خو دلته یوازې پر رسنیو راڅرخو.

په نوې نړۍ کې د رسنیو رغنده رول او ژور اغیز ټولو انګیرلی دی، دغه اغیز د ارواپوهنې د علم له مخې په ثبات رسیدلی دی، ځکه خو په ډیموکراتیکو ټولنو کې چې رسنۍ پکې ازادې وي، رسنیو ته د دولت د څلورمې قوې په توګه چې پر چارواکو، عامو وګړو او د ټولنې په ټولو برخو خپل اغیز لري، کتل کیږي.

د نورو ټولو برخو په پرتله، افغانستان په دې برخه کې ډیر پرمختګ کړی دی، په سلګونو چاپي او بریښنایي رسنۍ رامنځ ته شوي دي، دا رسنۍ چې له کیفي پلوه هر څرنګه دي، خو ځینو یې اوس زموږ پر ټولنه کې نفوذ موندلای دی، ددې نفوذ یوه بیلګه داچې، زه په خپل کلي کې چې نه بریښنا لري او نه یې خلک د ژوند له ډیرو نورو اسانتیاوو څخه برخمن دي، روان ووم، په یوې کوڅه کې، یو اوه اته کلن ماشوم له خپل خټین کور نه راووت، او د طلوع تلویزیون د تولسي ډرامې یو ډیالوګ یې له ځان سره زمزمه کاوه.

د بد مرغۍ مساله خو ددې خصوصي رسنیو د ناپېیلیتوب یا بې طرفي مساله ده، چې اکثره یې یا خو په رسمي توګه له سیاسی ډلو او ټپلو سره تړاوو لري او یا هم د هم هغوی له خوا ورسره مرسته کیږي او د پالیسې له مخې سره همغږي دي.

په افغانستان کې د رسنیو د ملکیت مساله له دې پلوه هم د اندیښنې وړ ده، چې په یو ډول یې د ( څو رسنه یېز ملکیت ) بڼه راخپله کړې ده. څو رسنه یېز ملکیت په دې مانا چې یوه ډله یا هم یو تن د څو بیلابیلو رسنیو مالک و اوسي، چې په طبعي توګه د یوې پالیسۍ له مخې به د ورځنیو چارو او پیښو په وړاندې یو دریځ نیسي او هماغه به پیاوړی کوي.

تر دې هم د اندیښنې وړ داده، چې دغه څو رسنه یېز ملکیتونه بیا نیږدې ټول په مستقیم او یا غیر مستقیم ډول د هماغې یوې مشهورې ټلوالې سره، چې پخوا د شمالي ټلوالې په نوم یادیده او اوس ملي متحده جبهه ترې جوړه ده، تړاوو موندلی دی.

د ساري په توګه، استا رباني یا د افغانستان اسلامي جمعیت ګوند اوسمهال په لسګونو وړې او غټې رسنۍ په واک کې لري، چې د څو هغو یادونه ضروري ګڼم چې په مرکز کې فعالیت لري : هندوکش خبري اژانس، چراغ ورځپاڼه، نور تلویزیون چې نوی یې په فعالیت پیل کړی دی.

د هزاره ګانو پخوانی جنګسالار قوماندان محمد محقق په همدې توګه (ښایی د لسګونو وړو رسنیو په څنګ کې) څو رسنۍ لري : فردا راډيو، فردا تلویزیون چې نوی نوی په فعالیت پیل کوي، اوټ لوک مشهوره انګلیسی ژبې ورځپاڼه، افغانستان ورځپاڼه.

طلوع تلویزیون او ډیرې نورې رسنۍ هم په یوه یوه بڼه له همدې خلکو سره تړاوو موندلای دی.

لنډه داچې اوسمهال په افغانستان کې تر لسو ډیر خصوصي تلویزیونونه فعالیت کوي، چې اکثره یې په مستقیم یا غیر مستقیم ډول د ټولو ژورنالیستي اخلاقو او اصولو په پښو لاندې کولو سره د یوه ګوند، ډلې یا قوم په پلوي او د بل پر ضد خپل تبلیغات کوي. ددې اکثرو تلویزیونو تر څنګ د همدې ادارو له خوا راډیوګانې او ځینو یې ورځپانې هم رامنځ ته کړي دي. په دې خصوصي تلویزیونونو کې یوازینی پښتو تلویزیون چې د پالیسۍ له مخې تر ډیره روغ دی، شمشاد تلویزیون دی، چې هغه هم له مسلکي پلوه ډيرې نیمګړتیاوې لري.

دغه حالت که له یوې خوا له فرهنګي پلوه خپل اغیز لري، تر هغې ډیر ژور اغیز یې له سیاسي پلوه دی، همدې رسنیو له ډيرو عادي خلکو شخصیتونه جوړوي او اپوټه که کوم شخصیت، ډله او یا کوم بل څه چې د دوی د پالیسۍ پر خلاف وي، د ژورنالیزم او د یموکراسۍ د ټولو اصولو پرخلاف یې پر ضد تبلیغات کوي او څپی یې.

د ساري په توګه به د هیواد په پارلماني چارو کې د دولت د وزیر ویاند محمد اصف ننګ قضیه را واخلو.

ښاغلی ننګ چې زه تر کومه پیژنم، یو ډیر ښه مسلمان ، تکړه لیکوال، په هیواد مین او فعاله شخصیت دی. څه موده مخکې چې د افغانستان او پاکستان د امن ګډې جرګې ته چمتوالی نیول کیده، نو دی د امن جرګې د کمیسیون د مطبوعاتي دفتر مشر و او په اهتمام یې د ( امن جرګه) مجله خپریدله، ددې مجلې په یوې ګڼې کې څه داسې مضمون په تیروتنې سره خپور شوی وو، چې د دولت له پالیسۍ سره په ټکر کې وو او که څنګه، خو لنډه دا چې په همدې پړه د ملي امنیت چارواکو ښاغلی ننګ او دهغه څلور پنځه تنه همکاران د پلټنو لپاره بوتلل، له همدې موقع څخه په استفادې سره ځینو رسنیو ( طلوع تلویزیون، کابل اونیزې یا هفته نامه کابل او ځینو نورو) پرته له دې چې کومه سرچینه په ګوته کړي، پر ښاغلي ننګ په ډیره سپین سترګۍ له خپل ځان نه د ای اس ای سره د تړاوو لرلو تور ولګاوه، او داسې خبر یې خپور کړ چې ننګ د ملي امنیت د چارواکو له خوا د پاکستان د استخباراتي شبکې یا ای اس ای سره د تړاوو په تور ونیول شو، ان تر دې چې د ملي امنیت چارواکو چیغې وهلې چې دا سړی مو په دې تور نه دی نیولی، یوازې په امن جرګې مجله کې یې څه داسې مطلب خپورکړی و، چې باید په اړه یې ځواب ووايی، خو دغو رسنیو بیا هم خپل تعصب په ډاګه کړ او په لوی لاس یې پر یوه شخصیت تور پورې کړ.

په همدې توګه څه موده مخکې د میدان وردګو ولایت په بهسودو ولسوالۍ کې، ( د الجزیرې د تلویزیون د یوه عرب نژادي ژورنالیست په وینا) د هزاره ګانو او کوچیانو ترمنځ په کوم ډاګ یا هم څو جریبه ځمکه لانجه راغلې وه، خو دلته په کابل کې ځینو رسنیو ( افغانستان ورځپاڼې، انګلیسي ژبې اوټ لوک ورځپاڼې، فردا راډیو، ‌طلوع تلویزیون او ځینو نورو) دغه موضوع څه داسې خپره ګړه، چې ګواکې کوچیان غاصبین دي او پر هزاره ګانو ظلم کوي، دې رسنیو په دې اړه خپل تبلیغات او پروپاګند دومره اوږد کړ، چې دولت یې اړ باسه د موضوع د حل لپاره پر سیمه یېزو چارواکو اکتفا ونه کړي، بلکې یو ځانګړی کمیسیون ورته وټاکي.

دا په دې مانا چې دوی اوس دومره رسنه یېز قدرت موندلی دی، چې دولت ته یوه اجنډا وړاندې کړي، له یوې موضوع یې پام وګرځوي، بلې ته یې ورپام کړي او بلاخره یې پر پالیسي جوړونه اغیز وشندي.

دپورتینو کرښو له کښلو نه مې موخه په هیڅ صورت له بل چا نه شکایت کول نه دي، یوازې په اوسني حالت کې مې په رسنه یېږ مالکیت او واکمنۍ کې د پښتنو ونډه او دوی ته په ورپیښو ګواښونو مې یو څه وړاندې کړل.

داچې ددغو رسنیو مالکانو او مرستندویانو په تیرو څو کلونو کې څرنګه له شرایطو څخه په ګټې اخیستنې سره دومره رسنه یېز قدرت تر لاسه کړ، ښایی بیلابیل لاملونه ولري، خو په دې برخه کې د دوی خپله زیرکتیا او رول تر ټولو رغند ښکاري.

خو دغه حالت بلاخره پر پښتنو چارواکو، ژورنالیستانو، فرهنګیانو، سوداګرو او وګړو، په دې برخه کې د یوه څه کولو لپاره لږ تر لږه د سوچ او فکر کولو غږ کوي، تر څو یو کوټلي اقدام ته لاره هواره شي.

چې "اماتور" يې له کومه کړ؟

موده وړاندی می په غزل ويبلاګ کښې د (څه په سهار او څه يې په نوې خبريالي) تر سر ليک لاندی يوه ليکنه لوستله چې د نذير احمد سهار په نوی خپور سوی کتاب (نوی خبريالي) لنډه کره کتنه وه٠

ليکونکی د دې ليکنې په يوه برخه کې ليکي (دا اثر د ژورناليزم اصطلاحاتو او ترمينالوژي پښتو ټولګه بللای شو ژباړن په ډیر مهارت اکثرو ژورنالیستي اصطلاحاتو ته پښتو اصطلاحات کارولي دي چې زما په اند ډیری یې نوي دي
دا اصطلاح جوړونه یې په ډیر مهارت سره کړې ده، د ساري په توګه د (فوټو ژورنالیزم) لپاره (انځور خبریالي)، د (کپشن) لپاره (انځور لیک)، د (ټرسټنګ پیپر) لپاره (رڼه پاڼه) او په لسګونو همداسې نور.)

ښاغلي سهار چې د دغو کلمو لپاره په پښتو کې کومی کلمی کارولي زه نه په ږغېږم ځکه چې زما کار نه دی په دی اړه به ژبپوهان او نور پاخه ليکوالان خپلی نظريې ورکوي.

ما چی دا وويل دا می نه ويل، ما دا ويل چی نوی لغتونه جوړول د نذير احمد سهار په څېر د هر ژورنالست او ليکوال دنده نده که هر ليکوال نوو لغتونو جوړولو ته ملا وتړي نو خدای مکړه پښتو ژبې ته د خدمت پر ځای به مو ستر خيانت تر سره کړی وي، که هر ليکوال نوو لغتونو جوړولو ته مخه کړي، نو خدای دی نکړي سبا به زه او زما په څېر نور ليکوالان هم ورته مخه کوي چی د خدمت پر ځای به مو پښتو د (ژغ ډبلي) د دور په څېر شرمولي وي٠

د مقالې ليکونکی وړاندی ليکي:(خو په دې برخه کې یوه نیمه نیمګړتیا هم زما تر نظره شوه، البته دا به زما شخصي رایه وي
د ساري په توګه، د کتاب په ۳۵ مخ کې ژباړن د (شهرت طلبه) اصطلاح لپاره د (نومغواړو) کلمه کارولې ده، چې ماته بې خونده بریښي).

د مقالې ليکونکی سمه خبره کوي، بده نه وايي، د نومغواړو کلمه همدوره په غوږ بده لګيږي لکه د بلبل لپاره ډانګ لکۍ.

د دغی مقالی ليکونکی احمد زبير ژمن دی، ژمن چی زه يې په غياب کې پېژنم په رښتينی مانا ټولو اسلامي، فرهنګي او ادبي اصولو ته ژمن دی، لوړ استعداد يی ستايم، ژمن چی په دې ليکنه کې پر سهار کومه رغنده نيوکه کوي پر ځای ده خو دی پخپله له سهاره يو پوړۍ هسک خيزي او پوه لويه تېروتنه کوي، سهار نوی لغتونه جوړ کړي چی ځيني يی د ژمن په غوږونو هم بد لګيږي خو دی همداسی يو لغت کاروي د (اماتور) کلمه٠ د ليکنې په يوه برخه کې ليکي:( زه نه غواړم چې پر کتاب کره کتنه وکړم، دا څو کرښې مې په دې پرې راکش کړې چې ما ته یو ډیر مهم او ارزښتناک اثر وبریښیده، چې کولای شي د ژورنالیزم د لارې دواړو مسلکي او اماتورو لارویانو ته د لارښود په توګه کار وکړي).

چې اماتور يی له کومه کړ؟ اماتور له کومه پښتو ژبی ته راننووت؟

د اماتور کلمه چی په غالب ګومان د فرانسوي يا انګليسي ژبې د amateur د کلمی څخه را اخيستل سوې دومره بيخونده کلمه ده چی د لرې پښتونخوا ډاکټر رسول انشا يی مجبوره کړی چی ووايي:( په افغانستان کی د پښتو لپاره ډېر کار سوی په دې بايد سترګی پټی نکړو خو دوی يو بدعت هم کړی چی داسې لغات يې راخيستي چی هيڅ يې د ويلو ضرورت نه وو لکه دوی د نابالغ لپاره اماتور کاروي چی ډېره بېخونده کلمه ده چی هيڅ يی د ويلو ضرورت نسته کله چی دوی د اماتور کلمه را اخلي نو ولی پخپله امېچر نه رااخلي ځکه چی موږ سره خو پښتو کی ټکي سته لکه چ او ټ هلته له پاړسو سره خو دا نسته).

پښتو چی له هری خوا د سترو خطرونو سره مخامخ ده له يوی خوا د نړيوالتوب يا globalization له خطر سره له بلې خوا د ګاونډيو او خپلوانو له خطر سره، او له بلی خوا د ليکوالانو له خطر سره، يو ليکوال په خپل سر په ژبه کی يو څه ورزياتوي او نور يی په پټو سترګو کاروي له پښتو مو د زيارت لکڼه جوړه کړې چی هر څوک لاس په وهي٠

زه بايد ا هم ووايم چې (اماتور) کله له بی بی سي څخه هم اورېدل کېږي چی نه بايد داسې وسي، بی بی سي د پښتو ژبې د چوپړ لپاره نه ستړی کيدونکي هڅې کړي، تل يی پر ځای او صحيح لغتونه کارولي او عام کړي، ځکه نو نه بايد د (اماتور) په څېر يوه بېخونده کلمه وکاروي٠

راځئ ټوله په ګډه سره د پښتو ژبې د ودې او پرمختيا لپاره لاسونه سره ورکړو د يو او بل خبری که صحيح وي په سر سترګو ومنو، او که د چا څه له ويه پوره وي وې کړو او که نه وي نو تاوان خو بايد و نه رسوو او يا نور هم د پښتو ژبی له چوپړه را و نه ګرځوو٠

                                                                            په همدې هيله

زاړه لغتونه له نوو ماناوو سره

ژباړن: نسيم پسرلی

مدير: هغه انسان چې په هغې ورځ په وخت راځي چې تاسې ناوخته ياست او په هغې ورځ ناوخته راځي چې تاسې په وخت راغلی ياست٠

هېرېدل: يوه خطرناکه ناروغي، د بېلګې په توګه: که د چا ساه اخيستل له ياده ووځي، نو مرګ پېښيږي٠

سوله: د دوو جنګونو تر منځ د پوځي تيارۍ وقفه٠

نصيحت: د زړو او ناکامه خلګو مصروفيت٠

ړوند: هغه هوښيار چې هر قدم په ډېر احتياط اخلي٠

څېړنه: چې څوک د ډېرو اديبانو ليکنې غلا کړي٠

بربادي: چې کله ګاونډيان له راديو وروسته رنګه تلويزيون واخلي او ستاسې مېرمنې پرې په خبرې سي٠

تقدير: د انسان د ناکاميو او محروميتونو ذمه وار

دويمه برخه

 د پښتو ژبې د ډېر استعمال متلونه   

   د زده کوونکو لپاره

 زده يې کړئ

را ټولونکی: نسيم پسرلی

په ژوند کښې چا پر خره سپور نه دی ليدلی د بل په اسونو پورې به خاندي٠

چې جنګ نه کوي لو ډبره اخلي٠

د ژمي په لمر او د دښمن په خندا اعتبار نسته٠

ويل يې توتکۍ بې ازاره ده، ويل يې د چمن د چنجيانو و پوښته٠

تر بېکاره ودانۍ، په خرپ نړيدلې ښه ده٠

تر سړې ګټې تود تاوان ښه دی٠

دوست ته حال وايه دښمن ته لاپې٠

خپل خپل دی پردی مغل دی٠

کارګه د زرکی تګ کاوه خپل يې هېر سو٠

پور چې تر سلو تېر سو وچه مه خوره٠

خپل که دې مړ کړي لمر ته دې نه غورځوي٠

پز پريکړي که شرم درلودلای، د چړې نوم به يې نه اخيستلای٠

پردی غم نيم اختر دی٠

پښتون سل کاله وروسته بدل واخيست ويل يې تلوار مې وکړ٠

لندو خټو ته نری باران پلمه وي٠

د ډول ږغ له لېرې ښه خوند کوي٠

چا په کلي کښې نه پرېښوو ده ويل زما اس د ملک کره وتړئ٠

دعاوې زاړه کفن کښ وګټلې٠

تقدير او تدبير نه سره جوړيږي٠

د کونډې دوه غوايي وه يو ووت نه بل ننووت نه٠

ماتې ماتې

 سید رحمن عمران

سپرلى نشته بلبل نشته انګازې دي ماتې ماتې

غرونه نشته نښتر نشته دى درې دې ماتې ماتې

دا کوڅه د مى خورو ده مى خواره په کې ديره دي

ساقي دلته، شراب دلته پيمانې دي ماتې ماتې

ستورو تاسو خو ګواه وئ خداى لپاره راته وايئ

زموږ د بڼ قاتلان څه شول؟ آوازې دي ماتې ماتې

هرې خواته چې نظر کړم غم او ساندې فريادونه

نه عاشق شته نه معشوق شته يارانې دي ماتې ماتې

آشنا راغى زما ترڅنګه خوڅه غلى غوندې تير شو

ستونى غم خفګان وهلى ولولې دي ماتې ماتې

د سهار روښانه لمره لږ زموږ پر افق جګ شه

بنديوان د تروږمو يو تورې شپې دي ماتې ماتې

زموږ د مينې غليمانو رڼا ورځ توره تياره کړه

نه صبا شته نه رڼا شته دى ډيوې دي ماتې ماتې

اسرافيله پوکى ورکړه قيامت خيزه شان شپيلۍ ته

محشري توپانه خوځه چې جټکې دي ماتې ماتې

بيا فرياد د چا جګ شوى عالمونه ورته ژاړي

هنګامې دي پسې خيژي زلزلې دې ماتې ماتې

هرچا لاس راته اوږد کړى دى دخپل غرض لپاره

رقيبانو جوړې کړي پروسې دي ماتې ماتې

د صبا کارواني ستورو لږ په موږه هم دمه شئ

پرديسيان د شومه دم يو انديښنې دي ماتې ماتې

اى صياده اى ظالمه ماته مه ګوره په ټيټه

زه تاريخ د حماسو يم زولنې دي ماتې ماتې

خندنۍ څپې جانانه پکې نشته دى ماتم دى

د عمران سوو شعرو کې تورې شپې دي ماتې ماتې

ضميمه

په دې برخه کي زه خپلي هغه ليکني راوړم چي په بېلابېلووختوکي مي دکره ليکني اونيولوګيزمونوپه باب خپرې کړي دي . په دې ډول غواړم وښيم ، چي په دې
هکله زماهڅي نوي نه دي اوله ډېره وخته مي خپل نظريات اوپه ځينو
برخوکي اندېښنې له لوستونکوسره شريکي کړي دي .په دې ليکنو
کي به لوستونکي ځای ځای پرمکرروخبروباندي ، چي
دکتاب په متن کي هم راغلي دي ، پېښ سي .
زه دهغوله بابته بخښنه غواړم .
 

ٌ په پښتو ٌ يې وکاږم که ٌ پرپښتو ٌ

موږ پښتانه بايد د ډېوې مجلې احسان ومنو،چي په دې تياره شرايطوکي يې راته په خپله ژبه اوپرخپله ژبه دڅه ليکلوزمينه برابره کړې ده . په دې لړکي مي داستادډاکټرعبدالرازق پالوال هغه ليکنه په ډېره علاقه مندۍ سره ولوستله چي د ډېوې مجلې ددريم کال په لسمه ګڼه کي يې دامريکاږغ په نامه خپره سوې ده . دپښتونشراتوپه باب زما په زړه کي له ډېره وخته ځيني خبري راګرزېدلې اود ليکلو زړه مې ځکه نه سوای کوﻻی چي يوخودچاخبره ٌ الم نشرح هغه الم نشرح ده خو خوله د ملاعثمان غواړي ٌ، بل مي په ځان کي دوني بيچ هم نه ليدئ چي ددغه رازعمومي جريان په غېږدي ورسم . اوس چي مي ښاغلي استاد پالوال پدل رامات کړئ نوبه زه هم خپل معروضات درته وړاندي کړم . واردواره به يې له ( په)او (پر) څخه راونښلوم . د دغو دوو اداتو بيځايه کارولو ځيني بېخوندۍ ، يابايد ووايم تېروتني پېښي کړي دي . په اوسنيوزياتره نشراتوکي دغه ادات لکه څرنګه چي بايد وي ، نه استعمالېږي اوځای ځای خـوﻻداسي هم راته ښکاره سوې ده چي( پر ) د (په ) پرځای په ارادي توګه راوړل سوئ اوپه پښتو کي ديوراز نوي انکشاف رنګ ورکول سوی دئ .
ٌ په پښتويې وليکم ٌجملې معناداده ، چي دليکني ژبه مي پښتوده ، دمفاهمې وسيله مي پښتوده ، پاړسي ياانګرېزي ياکومه بله ژبه نه ده او ٌ پرپښتويې وليکم ٌ معنا داده، چي ليکنه دپښتوژبي په باب ده ، يا يې پرګرامر ، يايې پرتاريخ اوادب يا پر نورو اړخونوږغېږم . زه چي اوس ځيني نشرات لولم زياتره يې ( پر )د (په)پرځای راوړی وي . د مثال په توګه د ډېوې مجلې په همدغه ګڼه کي چي وړاندي مې يادونه وکړه ، يوه جمله داسي ده ٌ ... دمغازواولويوځايونوښيښې ماتول ، د ماشومانواوښځوتښتول،په هغوتېری کول اوبيايې وژل .... ٌ
دلته ٌ په هغوتېری کول ٌ هغه رازمعنانه ورکوي ، چي دليکونکي مرادده . دليکونکي مراددادئ چي له بې سرپرسته ماشومانوڅخه په غرب کي داسي ډلي جوړي سي ،چي د مغازو او لويوځايونوښيښې ماتوي ، ماشومان اوښځي تښتوي اوښځوته بيا بدنامي ور اړوي ، بې عفته کوي يې . چي دغه رازمطلب بايد ٌ پرهغوتېری کول ٌ وي ، نـه ٌ په هغوتېری کول ٌ . د ٌ په هغوتېری کول ٌ دا معنا ، چي له دغو تښتول سوو ښځوڅخه دنوروښځودبېعفتۍ له پاره کاراخيستل کېږي . يالکه موږ چي ووايو ٌ په ښځويې غلاوي وکړې ٌ ، يعني داغله د جنس له مخي ښځي وې .
د ( پر ) دغه رازبېځايه کارول په هيوادکي دننه هم رواج سوي و . کال مې دقيق نه دئ په ياد ، چي کوم و ، په پوهنتون کي په يوه علمي سيمينارکي ښاغلي زلمي هيوادمل دفاضل استادپوهاندرشادصاحب د مضمون لوستل زماپرغاړه راواچول . پخپله استاد سيمينارته تشريف نه و راوړی . مضمون درحمان بابا دمړيني دنېټې په باب نوې څېړنه وه اوعنوان يې و ٌ رحمان باباپه کوم کال مړدئ ؟ ٌ . له دې عنوان څخه ٌ رحمان پرکوم کال مړدئ ؟ ٌ جوړسوی و . داستاد مقصد خوداو، چي درحمان بابا دمړيني سنه وښيي چي کومه يوه ده ؟ ١١١٨ هجري قمري که ١١٢٨ هجري قمري . خوترﻻسوهلو وروسته دجملې معنا داسي اوښتې وه چي ګويادليکوال مطلب دادئ چي رحمان بابا په څوکلنۍ کي مړسوی دئ . ٌ پرکوم کال مړ ٌ همدغه مفهوم افاده کوي . په داسبا چي مي استادته دسيميناربيان کاوه اوپه ضمن کي مي د څېړني دعنوان يادونه ورته وکړه ، په خندايې راته وويله چي ٌ معياري کړی يې دئ ٌ . خوزه پوه سوم ،چي له دغه رازﻻسوهلوڅخه خوښ نه و . ٌ پر کوم کال مړ ٌ ترکيب مي په ډېوه مجله کي هم يووارپه سترګه سوی دئ چي په ناسم ډول يې کارکړی و . ماته ديوې پېښي دوخت دښوولو له پاره د ( پر )کارول هله غوره ايسي ، چي وغواړو پرکال سربېره يې دمياشتي ورځ هم وښيو . دمثال په توګه :
زه په يوزر ودرې سوه شپږويشتم هجري شمسي کال ددلوي پر شپاړسمه زېږېدلی يم . دلته چي دمياشتي و ورځي خبره راغله نو( پر ) کارول پرځای کاردئ . يا روسانو په يوزرودرې سوه اته پنځوسم کال دجدي پر شپږمه پرافغانستان يرغل وکړ . د ( پر )نورمواردبه هم راوړم . پلانی يې په توپک وواژه اوهابل يې پرتوپک وواژه . په لومړي مثال کي دوژلو وسيله توپک دئ . په چاړه ياسوټي يې نه دئ وژلی اوپه دوهم مثال کي مطلب دادئ چي توپک ورڅخه و ، غله پر پېښ سول ، توپک يې ځني اخيستی ، ده نه ورکاوه ، څويې مړکړی او توپک يې ځني واخيست . ګويا پرتوپک يې سروخوړ . دادوه مورده بايد سره بېل سي . ( ١ ) .

( ١ ) دامقاله د ډېوې مجلې دڅلرم کال په لومړۍ ګڼه ( جنوري ـــ ١٩٩٧ ع ) کي خپره سوه . دهمدې کال په دوهمه ګڼه کي دراغلي ليک ترعنوان ﻻندي پوهاند زيارصاحب زماپرپورتنۍ مقاله تبصره کړې ده . ليک ته په واضح ډول د زيار صاحب نوم نه دئ ليکل سوی .